Nhận biết block (máy nén) tủ lạnh bị hỏng và quy trình kiểm tra

Bên trong bất kỳ một hệ thống làm lạnh nào, đặc biệt là tủ lạnh gia đình hay tủ đông công nghiệp, Block (hay còn được gọi bằng các thuật ngữ chuyên môn là máy nén, lốc máy, máy bơm nhiệt) luôn được giới kỹ thuật coi là ‘trái tim’ cơ học, là bộ phận đầu não của toàn bộ hệ thống tuần hoàn làm lạnh. Bộ phận máy nén đắt tiền này đảm nhận nhiệm vụ vô cùng quan trọng: hút môi chất làm lạnh gas ở trạng thái hơi áp suất thấp từ dàn lạnh về, sau đó nén liên tục lên áp suất cao nhiệt độ cao, bơm luân chuyển tuần hoàn dòng gas đi qua dàn nóng (để tản nhiệt làm mát hóa lỏng gas) và đi qua van tiết lưu phun vào dàn lạnh (để gas bay hơi thu nhiệt, tạo ra nhiệt độ làm mát làm đông thực phẩm). Do vai trò làm việc nặng nhọc liên tục như vậy, việc block máy nén tủ lạnh bị hỏng hóc, chập cháy là một sự cố trục trặc nghiêm trọng bậc nhất và thường tiêu tốn chi phí thay thế, sửa chữa đắt đỏ nhất (chiếm tới 40-50% giá trị tủ) đối với một chiếc tủ lạnh. Vậy, làm thế nào để người dùng thông thường có thể tự quan sát nhận biết, chẩn đoán sớm việc block tủ lạnh nhà bạn đã có dấu hiệu gặp vấn đề trước khi tình trạng cháy chập trở nên tồi tệ không thể cứu vãn hơn?

Các dấu hiệu nhận biết thực tế khi block máy nén tủ lạnh bị hỏng

Khi block (lốc) máy nén bị lỗi kỹ thuật, sắp hỏng hoặc đã hư hỏng hoàn toàn, chiếc tủ lạnh thường sẽ phát tín hiệu ‘kêu cứu’ biểu hiện ra bên ngoài bằng những hiện tượng hoạt động rất bất thường. Cụ thể, bạn có thể chú ý quan sát những dấu hiệu điển hình như sau:

2. Những nguyên nhân gốc rễ dẫn đến việc hỏng, cháy block (máy nén)

Việc bộ phận kiên cố như block tủ lạnh bị hỏng, chết lốc thường không xảy ra đột ngột do lỗi nhà sản xuất, mà nó là kết quả hệ lụy tích tụ của một thời gian dài tủ phải hoạt động liên tục trong tình trạng môi trường, kỹ thuật làm việc vô cùng bất lợi, bị ép quá tải vượt ngưỡng chịu đựng:

• Tủ bị thủng xì, thiếu gas hoặc rò rỉ cạn sạch gas: Tủ lạnh bị thiếu môi chất làm lạnh gas (gas mang nhiệm vụ về làm mát giải nhiệt cho cuộn dây lốc máy) khiến block phải cày ải chạy hoạt động liên tục 24/24 mà không bao giờ đủ độ lạnh tới hạn để cảm biến ra lệnh ngắt nghỉ ngừng máy. Việc động cơ máy nén phải vận hành gánh tải liên miên trong thời gian dài mà thiếu sự bôi trơn làm mát từ gas lạnh dẫn đến quá tải sinh nhiệt cực độ khiến cuộn dây điện bị đứt, chạm chập, cháy đen rụi.
• Hệ thống bị tắc ẩm nghẹt đường cáp, tắc nghẹt phin lọc sấy cặn: Trong quá trình thợ bơm gas trước đó làm không sạch chân không để lọt không khí hơi ẩm vào, hệ thống đường ống dẫn gas mao quản (ống cáp tiết lưu) bị đóng băng nghẹt tắc do cặn bẩn mùn và hạt hút ẩm, đường đi của block bơm nén gas không đi lọt qua được lỗ cáp bé tí. Điều này tạo ra phản lực áp suất nén cực lớn dội ngược dội lại búa nước phá nát làm móp méo bung lá van bơm, gãy tay biên trục cơ học của máy.
• Nguồn điện áp cấp vào không ổn định chập chờn: Nguồn điện nhà kéo mạng dây yếu chập chờn trồi sụt, điện yếu dưới mức 200V. Hoặc hành vi thói quen của người dùng hay việc cúp điện đột ngột rút phích cắm điện của tủ ra rồi lại vội vàng cắm lại điện ngay lập tức trong vài giây khiến lốc vừa dừng chưa xả hết gas lại phải khởi động lại. Lúc này áp suất gas 2 đầu hút đẩy chưa kịp cân bằng bằng nhau, block khởi động trong trạng thái bị ‘sốc’ nghẹt ngợp áp suất gas nén cao, dòng tăng vọt, dẫn đến kẹt không đề được máy nén khởi động và chập cháy đứt cuộn đề.
• Vị trí lắp đặt thiết kế đặt tủ không đảm bảo lưu thông thông thoáng: Tủ bị kê nhồi nhét đặt quá sát kín vào các khe tường góc hẹp, phòng kín bí bách hầm nóng hầm hập không quạt thông gió, có nắng chiếu trực tiếp thẳng vào vách lưng tủ. Vị trí này khiến dàn nóng hai bên và block không thể tỏa tản nhiệt ra không khí. Lốc máy bị kìm kẹp tích tụ ủ nhiệt quá mức an toàn, dầu bôi trơn biến chất bốc khói dẫn tới hỏng nhũn rơ le khởi động, chập cháy nổ block.

3. Quy trình kỹ thuật chuyên sâu kiểm tra chẩn đoán lỗi block tủ lạnh

Để có thể bắt lỗi chính xác và đưa ra quyết định khẳng định 100% block máy nén của chiếc tủ lạnh đã chết hoàn toàn, buộc phải phá bỏ, một người thợ kỹ thuật sửa chữa điện lạnh lành nghề chuyên nghiệp sẽ bắt buộc phải tiến hành các bước bài test đo đạc thông số dòng điện, áp suất theo các quy trình chuẩn xác, bài bản dưới đây bằng dụng cụ thiết bị máy đo đồ nghề:

1. Kiểm tra chạm vỏ rò điện (Test rò điện từ): Đầu tiên thợ sẽ rút hoàn toàn rơ le chụp cọc lốc, dùng đồng hồ vạn năng VOM bật thang đo điện trở cao (Rx10K) để đo cách điện giữa 3 cọc tiếp điểm bằng đồng (C, R, S) của lốc máy chập thử với phần vỏ sắt kim loại nhám của lốc được cạo sạch sơn. Nếu đồng hồ lên kim mạnh (tức có chỉ số thông điện trở mạch), chứng tỏ cuộn dây stator bên trong block đã bị nóng chảy cháy chạm đoản mạch truyền dòng điện rò rỉ ra phần vỏ sắt ngoài. Lốc này bắt buộc phải cắt bỏ thay thế cấm cắm điện để đảm bảo tính mạng an toàn điện giật.
2. Đo điện trở đo đứt cuộn dây stato (Test điện trở cọc): Thợ dùng đồng hồ đo điện trở 3 chân cọc đồng 3 cặp C – R (Cuộn chạy) , C – S (Cuộn đề khởi động) , R – S. Nếu có bất kỳ một trong ba cặp cọc đo nào kim đồng hồ đứng yên không lên kim chỉ số thông mạch, điều đó kết luận rằng một sợi dây đồng điện bên trong lốc do chịu quá dòng đã đứt lìa rời bung ra, lốc không thể khởi động chạy được điện nữa. Nếu đo R-S = C-R + C-S thì cuộn dây bình thường nguyên vẹn.
3. Đo thông số dòng điện áp thực tế (Kẹp Ampe): Đấu nối lốc với bộ rơ le khởi động đề pa hoàn toàn mới tốt, kẹp đồng hồ ampe kìm vào đường một sợi dây cáp nguồn cấp cho chân C của block. Bật cầu dao cấp điện. Nếu block máy lên nguồn vừa khởi động rít è mà chỉ số dòng điện (ampe) vọt tăng lên rất cao đột biến, tăng gấp 5 gấp 7 lần so với thông số thiết kế ghi nhãn định mức (ví dụ lốc bình thường chạy 1.2A nhưng khi kẹp ampe máy nhảy dựng lên chỉ số kẹt cứng 6A, 7A – 10A) rồi rơ le bảo vệ nhiệt thermic sau đó nghe tiếng ngắt nhảy ‘tạch’, thì chắc chắn 100% block đang bị bó kẹt cơ học bạc đạn pít tông hoặc bị chập cháy nối vòng dây đồng từ bên trong. Trường hợp này dùng tụ kích (tụ đề) hoặc búa cao su gõ kích lốc mà không quay cứu được thì phải thay lốc.
4. Kiểm tra thử luồng áp suất đẩy nén hơi (Test tụt hơi, yếu bơm máy): Trường hợp cuộn dây tốt, máy vẫn chạy è è mượt dòng ampe thấp mà tủ không lạnh. Thợ sẽ dùng đèn khò, kìm cắt cắt rời ống đẩy gas (đầu ty ra) và đầu ống hút của block (ty hồi về). Cắm điện cho lốc máy chạy rỗng không tải. Dùng ngón tay cái khỏe cố gắng bịt chặt đầu ống đẩy hơi ra để thử áp suất nén. Nếu áp suất nén tống khí đẩy ra quá yếu ớt, ngón tay cái có thể dễ dàng bịt giữ lại bịt kín hoàn toàn được luồng hơi khí đẩy ra (áp lực không đẩy bật được ngón tay ra) thì chứng tỏ lá van đóng mở (buồng pít tông xy lanh) bên trong đã bị gãy rỗ sước, tụt hơi lòn hơi nặng. Hư hỏng cơ cấu nén cơ học này sẽ không thể đẩy gas áp suất cao bơm lên dàn nóng được, block quay chạy chỉ tốn điện vô ích. Bắt buộc phải thay block mới.

Thay mới block tủ lạnh được giới kỹ sư coi là một quy trình kỹ thuật sửa chữa có độ khó phức tạp bậc nhất, tốn kém thời gian công sức. Công việc này bắt buộc thợ thao tác đòi hỏi phải am hiểu thông số mua cân lốc chuẩn, chọn đúng loại lốc có công suất HP sức ngựa tương đương. Tiếp đó phải tiến hành quy trình súc rửa bằng dung dịch vệ sinh đường ống dàn để làm sạch cặn bẩn, súc thay mới hoàn toàn dầu lốc lạnh. Hàn xì đấu ống không rò rỉ. Hút tạo môi trường chân không bên trong hệ thống tuần hoàn thật sâu cực kì sạch sẽ đạt chuẩn âm áp suất và cuối cùng mới dùng cân điện tử để cân định lượng nạp bơm lại chính xác liều lượng gas lạnh tiêu chuẩn phù hợp với cái block mới độ chế đó.